ربایش رئیسجمهور ونزوئلا توسط آمریكا، زلزلهای در نظم حقوق بینالملل
علی رودباری، دكترای حقوق بینالملل، در گفتوگو با برنامه «جهان سیاست» رادیو ایران، اقدام ایالات متحده در ربایش رئیسجمهور ونزوئلا را نقض صریح چهار قاعده آمره حقوق بینالملل دانست و تأكید كرد كه این رفتار غیرقانونی، مسئولیت بینالمللی دولت آمریكا را به طور خودكار فعال میكند. وی هشدار داد سكوت شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل در برابر این اقدام، میتواند پایههای نظام حقوق بینالملل و اصل برابری دولتها را متزلزل كرده و حتی به فروپاشی اعتبار سازمان ملل بینجامد.
به گزارش روابط عمومی شبكه رادیویی ایران، علی رودباری دكترای حقوق بینالملل در گفتوگو با برنامه «جهان سیاست» با اشاره به ربایش رئیسجمهور ونزوئلا توسط دولت آمریكا گفت بر اساس اصول منشور سازمان ملل متحد، چنین اقدامی نقض آشكار اصل حاكمیت ملی و مصداق كامل یك عمل متخلفانه بینالمللی است كه مسئولیت دولت متجاوز را به طور خودكار فعال میكند، زیرا منشور سازمان ملل بر پایه برابری و احترام متقابل دولتها بنا شده و نقض حاكمیت یك دولت، نقض یكی از قواعد آمره حقوق بینالملل محسوب میشود.
رودباری افزود در این رخداد چهار قاعده آمره از جمله منع توسل به زور، احترام به مصونیت مقامهای عالیرتبه دولتها، عدم مداخله در امور داخلی كشورها و ممنوعیت اجرای قانون داخلی یك كشور در قلمرو دولت دیگر نقض شده است و این رفتار ایالات متحده نهتنها خلاف روح منشور بلكه در تضاد با عرف و رویههای تثبیتشده جامعهی بینالمللی است.
وی توضیح داد رئیسجمهور ونزوئلا به عنوان مقام عالیرتبه یك دولت مستقل از مصونیت بینالمللی برخوردار است و هرگونه اقدام علیه او بدون اجازه یا محاكمه بر اساس حقوق داخلی كشور خود، نقض مصونیت سران دولت و تجاوز به اقتدار حاكمیتی تلقی میشود.
رودباری تأكید كرد این اقدام با واژههایی مانند «دستگیری» یا «بازداشت» قابل تفسیر نیست زیرا رئیسجمهور ونزوئلا نه تبعه آمریكا بوده و نه در قلمرو آن كشور حضور داشته است و در نتیجه، اعمال قوانین داخلی آمریكا نسبت به او فاقد هرگونه مبنای حقوقی است و معنای درست آن ربایش غیرقانونی یك مقام رسمی خارجی است كه عملاً در زمرهی جرائم بینالمللی جدی قرار میگیرد.
وی افزود در این اقدام همچنین اصل منع توسل به زور نقض شده است زیرا ایالات متحده برای تحقق این هدف از تجاوز سرزمینی و عملیات غیرقانونی در خاك ونزوئلا بهره گرفته و این رفتار، قاعده بنیادین حقوق بینالملل را كه از زمان تأسیس سازمان ملل بر حفظ صلح و امنیت میان دولتها تأكید دارد، زیر سؤال برده است.
رودباری با انتقاد از تضعیف مداوم ضمانت اجرایی قواعد بینالمللی گفت حقوق زمانی معنا پیدا میكند كه ضمانت اجرا داشته باشد اما رفتارهای یكجانبه آمریكا طی سالهای اخیر این ضمانت اجرایی را از میان برده و نظام حقوقی جهان را به ابزار سیاسی قدرتهای بزرگ تبدیل كرده است.
وی تصریح كرد استمرار چنین روندی عملاً موجب زلزله در نظم حقوق بینالملل خواهد شد زیرا وقتی قواعد آمره بیاعتبار شوند هیچ چارچوبی برای حفظ برابری دولتها باقی نمیماند و هر دولتی میتواند با توجیه سیاسی قوانین بینالمللی را نادیده بگیرد.
رودباری در بخش دیگری از این گفتوگو به واكنش نهادهای بینالمللی اشاره كرد و گفت در مورد شورای امنیت نمیتوان چندان سخن گفت چون ساختار شورا عملاً تحت تأثیر قدرت وتوی آمریكا و لابی صهیونیستی قرار دارد و مانع شكلگیری تصمیم بیطرفانه در برابر اقدامات خود آن كشور میشود.
وی در عین حال هشدار داد سكوت و انفعال مجمع عمومی سازمان ملل نسبت به این پرونده پیامدهای جدی برای اعتبار كل سازمان به همراه دارد زیرا همانطور كه در گذشته جامعهی ملل به دلیل ناتوانی در جلوگیری از تجاوزها و فروپاشی نظم جهانی منحل شد، بیعملی یا سكوت مجمع عمومی نیز میتواند به تكرار همان سرنوشت برای سازمان ملل منجر شود.
وی افزود اگر دولتها احساس كنند سازمانی كه باید مدافع برابری و صلح جهانی باشد عملاً ناتوان است، ابتدا هزینههای مالی خود را به سازمان ملل قطع میكنند و سپس از آن خارج میشوند و در نتیجه سازمان ملل متحد تنها نامی از خود باقی خواهد گذاشت بدون آنكه كاركرد اجرایی یا ضمانت بینالمللی داشته باشد.
رودباری گفت این رخداد نهفقط یك بحران سیاسی بلكه آزمون جدی برای موجودیت حقوق بینالملل است زیرا اگر نقض صریح قواعد آمره بدون پاسخ باقی بماند، عرف بینالملل ممكن است این سكوت را به عنوان رضایت ضمنی تفسیر كند و بدین ترتیب اصل عدم مداخله و استقلال دولتها دچار فروپاشی مفهومی شود.
وی در پایان تأكید كرد امروز جامعه بینالمللی نیازمند بازنگری جدی در ضمانت اجرای منشور سازمان ملل است تا از تكرار چنین رفتارهایی جلوگیری شود و حقوق بینالملل بتواند بار دیگر معنای خود را در برابر قدرت و سیاست بازیابد و از حقوق ملتها و دولتهای مستقل دفاع كند.